In dit derde deel van ons verslag over de Noord-Adriatische wijngebieden, staan we stil bij Vipavska Dolina of de Vipava Vallei. Dit historisch wijngebied ligt in de westelijke Primorska, een van de drie grote wijngebieden van Slovenië. Primorska heeft vier regio’s: Brda, Vipava, Istrië en Kras. We zijn uitgenodigd in de machtige burcht Gard Rihemberk, een populaire toeristische trekpleister. Het binnenplein vormt het hart van de burcht. Het is omgeven met kantelen en dikke muren. Ze zien er gehavend uit, getekend door tumultueuze eeuwen. Vandaag gaat het er heel vredig aan toe. Twaalf wijndomeinen staan present om ons hun bijzondere wijnen uit de Vipava Vallei voor te stellen.

Vipava, een vallei met een lange geschiedenis

Sporen van wijnbouw gaan terug tot de Kelten. Na de Kelten zorgen de Romeinen voor de verdere ontwikkeling. De vallei is een kerngebied in Slovenië en een strategische doorgang. Daardoor doorstond de regio, in de loop van de geschiedenis talrijke conflicten en bloedige oorlogen, van Romeinse veldslagen tot de Hunnen, de inval van de Ottomanen en een conflict tussen de Habsburgers en de Venetianen. Gelukkig bleef de wijnbouw en andere landbouw overeind. Dat heeft vooral te maken met de natuurlijke omstandigheden. Het vruchtbare laagland leent zich voor fruit en groententeelt, terwijl de heuvels en terrassen de ideale plek zijn voor wijngaarden. Het is nooit anders geweest. In de twintigste eeuw, na de druifluis epidemie, werd intens geïnvesteerd. Er ontstonden historische wijndomeinen die hun wijnen uitvoerden naar de rest van Slovenië en Italië. Toch moesten zij al in de jaren twintig opboksen tegen de Italiaanse hegemonie. Na de Tweede Wereldoorlog werd het nog veel erger. De communistische regering dwong de boeren om lid te worden van een reusachtige coöperatie, waar kwantiteit belangrijker was dan kwaliteit. Het einde van de jaren tachtig bracht vernieuwing en stilaan ontstonden individuele projecten. Na de onafhankelijkheid van Slovenië in 1991 steeg het aantal individuele wijndomeinen heel snel en dat leidde tot de oprichting van het consortium van wijnbouwers uit de Vipava Vallei. https://govipwines.com/en/

Klimaat en bodem zijn ideaal voor wijn

De vallei geniet van een mediterraan klimaat dat gematigder is dan het lijkt. In de vallei botst de warmte van de Adriatische zee met een frisse wind uit de Alpen. Dat zorgt voor een fikse noordoostenwind die ter plekke ‘burja’ wordt genoemd. De wind kan stevig waaien, met snelheden tot 200 km/ uur. Als dit voorkomt is de snelweg in de vallei verboden voor vrachtwagens. Opvallend zijn ook grote stenen die op de daken liggen om de huizen te beschermen tegen de burja. De bodem in Vipava bestaat uit Flysch. Dit zijn sedimentaire gesteenten, die ontstaan zijn in de tijd dat de vallei een zee was. De samenstelling bestaat uit leisteen en zandsteen, een goede combinatie voor wijnbouw.  De Vipava ontspringt in het midden van de vallei. Het is een mooi natuurgebied met pittoreske dorpjes en valleien. De vele zijriviertjes met brede stroken woud, landerijen en wijngaarden maken de streek bijzonder aantrekkelijk voor (wijn) toerisme.

Autochtone druiven en internationale variëteiten

Al in de negentiende eeuw werden in de vallei Franse variëteiten aangeplant zoals sauvignon blanc, cabernet franc, merlot, chardonnay, pinot gris e.a. De laatste tien jaar wordt meer en meer pinot noir geteeld. Ook de Habsburgers brachten hun eigen soorten mee, waardoor we hier blaufrankisch tegen komen. Eveneens belangrijk zijn ribolla gialla en malvasia. Het consortium van de Vipava vallei erkent acht autochtone variëteiten met o.a. zelèn, klarnica, poljšakica en picolit. Ze worden door enkele domeinen intens gekoesterd. Ik proefde mooie zelèn en malvasia van wijndomein Cultus van Carolin en Matej (biologische wijnbouw). Vina Jamsek bestaat sinds 1887 en maakt een bijzondere Pinela 2023. Deze aromatische druif heeft verleidelijke aroma’s van rijpe peer, jasmijn en steenvruchten met een rijke, volle smaak. Opvallend zijn de percelen met ‘field blend’, dit zijn wijngaarden waar druiven door elkaar aangeplant zijn. Bij het domein Guerila staan malvasia, pinela, zelèn en ribolla door elkaar. Ze worden samen geoogst en verwerkt. Deze wijn is volumineus en rijk. In de afdronk proef ik lichte tannines. Sommige domeinen vinden dat Vipava zich perfect leent voor de teelt van pinot noir. Matjaž Lemut van Tilia Estate produceert wijn van autochtone en internationale variëteiten, maar heeft zich sinds 2015 opgeworpen als een gepassioneerde pinot noir adept. Sinds 2018 organiseert hij een pinot noir festival in zijn wijndomein. Met zijn House of Pinots brengt hij verschillende pinot noir wijnen op de markt.

Groeiend wijntoerisme

Slovenië is in tien jaar tijd uitgegroeid tot een aantrekkelijk land, waar natuur, kleinschaligheid en cultuur met elkaar jongleren. Het land is klein en elke regio is vlot bereikbaar. De Vipava vallei ligt op slechts 80 kilometer van de hoofdstad Ljubjana. Wijntoerisme wordt heel belangrijk en de meeste domeinen zijn ingericht met een goed uitgerust proeflokaal. https://www.vipavskadolina.si/en/

Goede domeinen uit de Vipava Vallei:

• Tilla Estate https://tiliaestate.si/

• Gustin https://vinagustin.si/

• Kmetija Barkola https://www.vipavskadolina.si/

• Cultus Boutique Winery http://www.cultus.si/

• Fedora Wines https://fedorawines.com/en/

• Vina Jamsek https://jamsek1887wine.com/

• Svetlik Wine https://svetlik-wine.com/

• Guerila https://guerila.si/

• Štancar Vina https://strancar.si/

• Batič Wines https://www.batic.si/